Kaplumbağalar özet yazımızda Fakir Baykurt’un köy hayatını ve köylünün devletle ilişkisini anlatan romanını inceliyoruz. MEB 100 Temel Eser listesinde yer alan roman, kurak bir Anadolu köyünün halkının çorak toprağı emekle bir üzüm bağına çevirmesini ve bu bağın kadastro yüzünden ellerinden alınmasını anlatır.
Kaplumbağalar Kısa Özet
Ankara’ya yaklaşık 100 kilometre uzaklıktaki susuz ve yoksul Tozak köyünde, köyün çocuğu Eğitmen Rıza, köylülere çorak arazilerini bir üzüm bağına dönüştürmeyi önerir. Önce kimse inanmaz; ama köyün yaşlısı Kır Abbas’ın da desteğiyle bütün köy, çocuğundan yaşlısına kadar taş toplar, toprağı kazar ve asmalar diker. Yıllar sonra “Purluk” denen çorak yer yemyeşil bir bağa dönüşür; köy üzümden, şaraptan ve pekmezden gelir elde eder. Bağın serin gölgesine kaplumbağalar gelir. Ancak bir gün gelen kadastro komisyonu, bağın bulunduğu toprağın devlete ait olduğuna karar verir. Köylüler toprağın kendilerine ait olduğunu kanıtlayamaz, ağır kira ve borçlarla karşı karşıya kalır. Bütün başvuruları sonuçsuz kalınca bağı sökerler ve kaplumbağalar da köyü terk eder.
| Künye | |
|---|---|
| Eser | Kaplumbağalar |
| Yazar | Fakir Baykurt |
| Tür | Roman (köy romanı) |
| İlk yayım | 1967 |
| Yer ve zaman | Ankara’ya yaklaşık 100 km uzaklıktaki Tozak köyü; Cumhuriyet döneminde, 20. yüzyılın ortaları |
| Liste | MEB 100 Temel Eser (ortaöğretim) |
Fakir Baykurt Kaplumbağalar Konusu
Roman, Türk köylüsünün çorak topraklarda hayatta kalma mücadelesini ve bu mücadeleyi anlamayan, köylünün emeğini görmezden gelen bürokrasiyi anlatır. Fakir Baykurt’a göre roman, kıraç toprakla boğuşarak yaşamaya çalışan Türk köylüsünün hayatından bir kesittir. Kitabın adı, köylülerin emeğiyle yeşeren bağın gölgesine sığınan ve bağ sökülünce gidip yok olan kaplumbağalardan gelir.
Kaplumbağalar Kitabı Özeti
Susuz Tozak Köyü
Tozak, Kızılırmak’ın yakınından geçtiği hâlde suyundan yararlanamayan, toprağı taşlık ve verimsiz bir köydür. Köylüler yoksuldur ve okuma yazma oranı düşüktür; ama sağduyulu ve neşeli insanlardır. Çevre köylerden aldıkları üzüm ve şarap için zorluk çekerler ve komşu köylerin alaylarına maruz kalırlar.
Eğitmen Rıza’nın Önerisi
Köyde doğup büyüyen ve köy çocuklarını okutan Eğitmen Rıza, köylülere kendi bağlarını kurmayı önerir. Purluk denilen taşlık yeri temizleyip üzüm bağına dönüştürmek ister. Köylüler önce bu fikre inanmaz; köyün yaşlısı Kır Abbas da başlangıçta Rıza’yı pek sevmez. Ancak zamanla Kır Abbas, Rıza’nın en büyük destekçisi olur. Bütün köy birlikte çalışmaya başlar: taşlar toplanır, toprak kazılır, asmalar dikilir. Kır Abbas, bağa zarar gelmesin diye gece gündüz karşılıksız bekçilik yapar.
Yeşeren Bağ ve Kaplumbağalar
Yıllar süren emeğin sonunda Purluk yeşerir ve asmalar üzüm vermeye başlar. İlk hasat bereketlidir: şarap yapılır, pekmez kaynatılır, artan ürün satılarak gelir elde edilir. Köyde yeni bir hayat başlar; insanlar daha neşeli, umutlu ve çalışkan olur. Bağın serin gölgesine çevreden kaplumbağalar gelir ve bağ, köyün yeşil bir cennetine dönüşür.
Kadastro ve Haciz
Bir gün şehirden bir kadastro komisyonu köye gelir ve yeşeren toprağın kime ait olduğunu sorar. Bağ, köy halkının ortak emeğiyle kurulmuştur; ama köylüler toprağın kendilerine ait olduğunu belgeleyemez. Komisyon toprağın devlete ait olduğuna karar verir. Devlet, köylülere bağ için ağır bir kira ve borç yükler. Köylüler avukatlara ve yetkililere başvurur, ama hiçbir sonuç alamaz.
Kaplumbağalar Nasıl Biter?
Emeklerinin ellerinden alınmasına dayanamayan köylüler, bağı kendi elleriyle sökerler. Yeşil Purluk yeniden eski kıraç hâline döner ve kaplumbağalar da köyü terk eder. Kır Abbas yeni doğan torununa umut dolu bir ad olan “Yeşer” adını verir, ama devlete olan kırgınlığı geçmez. Eğitmen Rıza ise köyün çocuklarını okutmaya devam eder.
Kaplumbağalar Karakterleri
| Karakter | Kimdir? |
|---|---|
| Eğitmen Rıza | Köyde doğup büyüyen, köy çocuklarını okutan, çorak toprağı bağa çevirmeyi öneren öncü. |
| Kır Abbas | Köyün yaşlısı; önce Rıza’yı sevmezken sonra onun en sadık destekçisi olur, bağı gece gündüz bekler. |
| Battal Bey | Köyün muhtarı; köyde devleti temsil eder. |
| Hamdi Bey | Köylere gelip devlet işleri hakkında bilgi veren gezici kâtip. |
| Cennet Hanım, Yusuf ve Senem | Kır Abbas’ın karısı, oğlu ve gelini. |
| Tozak köylüleri | Birlikte çalışarak çorak toprağı yeşerten emekçi köy halkı. |
Kaplumbağalar Yer ve Zaman
Roman, Ankara’ya yaklaşık 100 kilometre uzaklıkta, Kızılırmak yakınlarındaki Tozak köyünde geçer. Olaylar, Purluk’un bağa dönüştürülmesi için harcanan yıllar ve bağın kaybedildiği dönem boyunca, Cumhuriyet Türkiye’sinde yaşanır.
Kaplumbağalar Ana Fikri ve Temaları
Romanın ana fikri, köylünün birlik ve emekle çorak toprağı bile yeşertebileceği; ama köylünün gerçekliğini anlamayan bürokrasinin ve haksız uygulamaların bu emeği ve umudu yok edebileceğidir.
- Emek ve dayanışma: Köylüler birlikte çalışarak imkânsız görüneni başarır.
- Bürokrasi ve haksızlık: Kadastro, köylünün emeğini kâğıt üzerindeki bir kararla elinden alır.
- Eğitimin önemi: Eğitmen Rıza, köyün değişiminin öncüsüdür.
- Umut ve hayal kırıklığı: Yeşeren bağ umudu, sökülen bağ ise yıkımı simgeler.
Fakir Baykurt Kimdir?
Fakir Baykurt (1929-1999), Burdur’un Yeşilova ilçesine bağlı Akçaköy’de doğdu. Gönen Köy Enstitüsü’nü bitirdi, öğretmen ve müfettiş olarak çalıştı; öğretmen sendikası TÖS’ün başkanlığını yaptı. Köy romanının önemli temsilcilerindendir. Yılanların Öcü, Irazca’nın Dirliği, Onuncu Köy, Kaplumbağalar, Tırpan ve Kara Ahmet Destanı başlıca eserleridir. Hayatının son yıllarını Almanya’da geçirdi ve orada öldü.
Sık Sorulan Sorular
Kaplumbağalar kimin eseri?
Kaplumbağalar, Fakir Baykurt’un köy hayatını anlatan romanıdır.
Kitabın adı neden Kaplumbağalar?
Köylülerin emeğiyle yeşeren bağın gölgesine kaplumbağalar gelir; bağ sökülünce onlar da köyü terk eder. Kaplumbağalar, köydeki yaşamın ve umudun simgesidir.
Kaplumbağalar nasıl biter?
Kadastro komisyonu bağı devlet malı sayınca köylüler ağır borç altında kalır ve bağı kendi elleriyle söker. Kaplumbağalar köyü terk eder; Kır Abbas torununa Yeşer adını verir.
Eğitmen Rıza kimdir?
Eğitmen Rıza, köyün çocuğu olan ve köylülere çorak toprağı bağa çevirmeyi öneren öğretmendir.
Sonuç
Kaplumbağalar, Anadolu köylüsünün emeğini, dayanışmasını ve uğradığı haksızlığı sade ve etkileyici bir dille anlatan önemli bir köy romanıdır. Benzer romanlar için Yaban özeti, İnce Memed özeti ve Toprak Ana özeti yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Görseller: Zeynel Cebeci (tosbağa), CC BY-SA 4.0; Biccie (Leiden), CC BY-SA 3.0; Wikimedia Commons.
