Cemo Özeti – Kemal Bilbaşar: Konusu, Karakterleri ve Sonu

Cemo özeti, Kemal Bilbaşar’ın 1966’da yayımlanan ve 1967 Türk Dil Kurumu Roman Ödülü’nü kazanan romanını anlatıyor. Doğu Anadolu’nun dağ köylerinde geçen roman; ağa, şeyh ve köylü arasındaki ilişkileri, güçlü ve gözü pek bir genç kız olan Cemo’nun hayatı üzerinden ele alır. 100 Temel Eser listesinde yer alan Cemo’nun konusunu, özetini, kişilerini ve ana fikrini aşağıda bulabilirsiniz.

Cemo Kısa Özet

Kısaca: Değirmenci Cano, beyi için kaçırdığı Kevi’ye âşık olur ve onunla dağlarda yaşar; kızları Cemo doğar. Kevi’yi erken kaybeden Cano, Cemo’yu dağların özgür ve cesur kızı olarak büyütür. Cemo, halk ozanı ve çancı Memo ile evlenir. Ağa Sorikoğlu, aileye ve köylülere göz açtırmaz. Memo, köylülerle birlikte devletten toprak alıp yeni bir hayat kurmaya çalışır; ama Sorikoğlu’nun düşmanlığı büyük bir yıkıma yol açar. Sonunda Memo, Cemo’yu kurtarır ve aile yeni bir hayat için yola çıkar.

Cemo Konusu

Roman, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Doğu Anadolu’da ağaların ve şeyhlerin köylü üzerindeki baskısını konu alır. Dağlarda özgür büyüyen Cemo; güçlü, kimseden korkmayan ve haksızlığa boyun eğmeyen bir kadındır. Cemo’nun babası Cano’nun ve kocası Memo’nun hayatları, toprak, aşk ve ağa zulmü etrafında birbirine bağlanır. Romanın ilk bölümünde Cano’nun, ikinci bölümünde Memo’nun yaşadıkları öne çıkar.

Cemo Özeti

Cano ile Kevi

Değirmenci Cano, bir beyin en güvendiği adamıdır. Bey, başka bir beyin kızı Kevi’ye gönül vermiştir; ama Kevi’nin babası kızını daha varlıklı bir beye verir. Bey, düğün günü Kevi’yi kaçırıp kendisine getirmesi için Cano’yu görevlendirir. Cano, Kevi’yi kaçırır; ancak dağda ona âşık olur. Kevi de Cano’yu sever ve ikisi üç yıl boyunca iki beyden de saklanarak dağlarda yaşar. Bu sırada kızları Cemo doğar. Ağalık düzeni sarsılınca beyler kendi dertlerine düşer ve peşlerini bırakır.

Cemo’nun Büyümesi

Cano, ailesini Şeyh Mahmut’un köyüne yerleştirir ve askere gider. Döndüğünde acı bir haberle karşılaşır: Kevi, ikinci çocuğunu doğururken hayatını kaybetmiştir. Cano bütün sevgisini Cemo’ya verir. Ona dövüşmeyi öğretir ve onu kimseden korkmayan, özgür bir dağ kızı olarak yetiştirir. Çevredeki pek çok varlıklı kişi Cemo’yu ister; ama Cano’nun gözü parada değildir, kızını onun gönlünü kazanacak kişiye verecektir.

Sorikoğlu’nun Gölgesi

Ağa Sorikoğlu da Cemo’ya göz koyar. Cano onu istemez, çünkü Sorikoğlu köylüleri ezen, acımasız bir adamdır. Şeyh Mahmut’un şehirde avukatlık yapan oğlu köyü satmaya karar verince Sorikoğlu köye talip olur. Bir gün Cemo’yu kaçırmaya kalkışır, ama Cemo direnir ve Sorikoğlu başarılı olamaz.

Memo ile Evlilik

Memo, ailesini küçük yaşta kaybetmiş, dayısının yanında büyümüş bir çancı ve halk ozanıdır. Gençliğinde Senem adında bir kıza âşık olmuş, ama bey soyundan gelmediği için kızın ailesi onu reddetmiştir. Askerlik dönüşü Senem’in evlendiğini öğrenir. Bir iş sırasında Cemo ile karşılaşır ve bu yabani, gururlu kıza hayran kalır. Cemo da ilk kez birine gönlünü verir; Cano büyük bir sevinçle kızını Memo’ya verir.

Yeni Toprak, Yeni Düşmanlık

Cemo, ev işlerine ve köy kadınlarının hayatına zor alışır. Bu arada Sorikoğlu, Cano’nun yaşadığı toprakları satın alarak köyün ağası olur ve kızını vermediği için ona eziyet etmeye başlar. Memo, köylülerden bir grup toplar. Askerlikten tanıdığı komutanının yardımıyla devletten tapulu topraklar alırlar ve oraya göç ederler. Toprağı birlikte işleyip hiçbir ağaya bağlı kalmadan yaşamak isterler. Ancak Sorikoğlu, onlara rahat vermez.

Cemo Nasıl Biter?

Cemo hamileyken Memo, çan satmak için yola çıkar. Sorikoğlu’nun adamları yolda ona pusu kurar. Memo kurtulur, ama herkes onun öldüğünü sanar. Bu sırada Memo, eski sevgilisi Senem ile yeniden karşılaşır, onunla evlenir ve bir oymağın beyi olur; ama aklı hep Cemo’dadır. Köyüne döndüğünde her şeyin darmadağın olduğunu görür: Sorikoğlu ekinleri yaktırmış, köylüler büyük zarar görmüştür. Sorikoğlu’nun saldırısı yüzünden Cemo bebeğini kaybetmiş, ardından kaymakam vekilinin yanına götürülmüştür.

Memo, Sorikoğlu’nun kaymakam vekili için konağında bir eğlence hazırladığını öğrenir. Konağı basar ve Cemo’yu kurtarır. Bu hesaplaşmada Sorikoğlu ölür, konak yanar. Roman, Memo’nun Cemo ve Cano ile birlikte beyi olduğu Dersim’e doğru yola çıkmasıyla sona erer. Hikâye, yazarın Memo adlı romanıyla devam eder.

Cemo Karakterleri

Cemo Ana Fikri

Romanın ana fikri, ağalık ve şeyhlik düzeninin köylü üzerindeki baskısı ve bu baskıya karşı direnmenin değeridir. Cemo’nun kişiliğinde özgürlüğüne düşkün, haksızlığa boyun eğmeyen Anadolu kadını anlatılır. Toprağın onu işleyenin olması gerektiği düşüncesi, Memo’nun köylülerle kurduğu ortak hayatta somutlaşır.

Kemal Bilbaşar Kimdir?

Kemal Bilbaşar, 1910’da Çanakkale’de doğdu, 1983’te İstanbul’da öldü. 1929’da Edirne Öğretmen Okulu’nu, ardından Gazi Eğitim Enstitüsü’nün tarih bölümünü bitirdi. Uzun yıllar tarih öğretmenliği yaptı ve 1961’de emekli oldu. Öykü ve romanlarında Anadolu insanını toplumcu gerçekçi bir bakışla anlattı. Başlıca eserleri arasında Denizin Çağırışı (1943), Ay Tutulduğu Gece (1961), Cemo (1966), Memo (1970), Yeşil Gölge (1970) ve Başka Olur Ağaların Düğünü (1972) sayılabilir. Cemo ile 1967 Türk Dil Kurumu Roman Ödülü’nü, Yeşil Gölge ile 1969 May Roman Ödülü’nü kazandı.

Sıkça Sorulan Sorular

Cemo romanının yazarı kimdir?

Cemo, Kemal Bilbaşar’ın romanıdır ve ilk kez 1966’da yayımlanmıştır.

Cemo romanının devamı var mı?

Evet. Kemal Bilbaşar’ın Memo adlı romanı, Cemo’nun devamı niteliğindedir.

Cemo hangi ödülü almıştır?

Cemo, 1967’de Türk Dil Kurumu Roman Ödülü’nü kazanmıştır.

Sonuç

Cemo, Doğu Anadolu’daki ağalık düzenini güçlü bir kadın karakter üzerinden anlatan, Türk köy romanının önemli örneklerinden biridir. Benzer konulu eserler için İnce Memed, Bereketli Topraklar Üzerinde ve Yılkı Atı özetlerimize de göz atabilirsiniz.

Görsel (Munzur Vadisi): Ayseserdar15, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.