Sokakta Özet – Bahaeddin Özkişi

Sokakta Özet

Sokakta Bahaeddin Özkişi özet yazımızda, yazarın 1975’te yayımlanan ve aynı yıl Peyami Safa Roman Yarışması’nda başarı ödülü alan romanını inceliyoruz. MEB 100 Temel Eser listesinde yer alan Sokakta, polisiye bir cinayet soruşturması etrafında geleneklerine bağlı bir mahallenin maddecilik ve yanlış Batılılaşma karşısında geçirdiği değişimi anlatır.

Kısaca: Geleneklerine bağlı, sessiz bir mahallede yaşlı bir kadın yirmi yerinden yaralanarak öldürülür. Polis kadının küçük oğlundan şüphelenir; oysa o, katilin “Onlar” olduğunu söyler. Soruşturmayı, aynı sokakta büyümüş ve zanlının çocukluk arkadaşı olan bir komiser üstlenir. Otuz yıl sonra eski sokağına dönen komiser, hem cinayetin izini sürer hem de değişen mahalleyi ve kendi geçmişini yeniden keşfeder. Soruşturma onu cinayeti işleyen büyük oğula ve kötülüğe hizmet eden gizli bir şeytan ayinine kadar götürür.

Künye
EserSokakta
YazarBahaeddin Özkişi
TürRoman (polisiye, fantastik ve psikolojik ögeler taşıyan toplumsal roman)
İlk yayım1975
Ödül1975 Peyami Safa Roman Yarışması başarı ödülü
KonuBir cinayet soruşturması çerçevesinde maddeciliğin ve yanlış Batılılaşmanın toplumu değiştirmesi
ListeMEB 100 Temel Eser (ortaöğretim)
Eski İstanbul’da ahşap evlerin sıralandığı bir sokak, Zeyrek (Fatih)

Sokakta Konusu

Roman, bir sokakta işlenen gizemli bir cinayetin soruşturmasını anlatır. Ancak polisiye kurgu yalnızca bir çerçevedir. Asıl konu, sokağın ve sakinlerinin otuz yıl içinde geçirdiği dönüşüm; maddi değerlerin manevi değerlerin yerini alması ve insanların hem kendi değerlerine hem de birbirlerine yabancılaşmasıdır. Romandaki “Onlar”, kötülüğün ve insanları yoldan çıkaran gizli güçlerin, yani cin ve şeytanların simgesidir.

Sokakta Kitap Özeti

Sokaktaki Cinayet

Şehrin geleneklerine bağlı, sessiz mahallelerinden birinde yaşlı bir kadın vahşice öldürülür; cesedinde yirmi yara vardır. Polis, kadının küçük oğlunu zanlı olarak gözaltına alır. Ama bu adam, annesini kendisinin değil “Onlar”ın öldürdüğünü söyler. Olayı aydınlatmakla görevlendirilen komiser, aynı sokakta büyümüş ve yıllardır oradan uzak yaşamaktadır. Zanlı, onun en yakın çocukluk arkadaşıdır. İki eski dost, otuz yıl sonra bir karakol odasında biri komiser, diğeri sanık olarak karşılaşır.

Eski Sokağa Dönüş

Arkadaşının annesini öldürmediğine inanan komiser, soruşturmaya eski sokağında başlar. Herkesle konuşmak ister. Bir zamanlar çok güzel olan ninenin evine gider ve çocukluk aşkı Gülüm’ün veremden öldüğünü öğrenir. Sokağı, evleri ve insanları gördükçe geçmişi hatırlar; ama sokakta pek çok şeyin değiştiğini fark eder. Cinayetin işlendiği eve bir doktorla birlikte gider. Evde tuhaf bir sessizlik ve yoksulluk vardır. Bu sırada metalik, incecik bir ses, kadını öldürenlerin kendileri, yani cin ve şeytanlar olduğunu söyler.

Akıl Hastanesindeki Arkadaş

Zanlı arkadaş akıl hastanesine yatırılır. Komiser onu ziyaret ettikçe, arkadaşının “Onlar” ile tek başına bir savaş verdiğine inandığını öğrenir. Arkadaşına göre Batı medeniyeti, insanları para ve madde yoluyla saptıran bu güçlerin bir aracıdır. Doktor ise onu geçmişini anlattırarak iyileştirmeye çalışır.

Büyük Oğul ve Kayıp Eşya

Komiser cinayet aletinin izini sürerken mahalle bakkalından, ölen kadının üzerinde sakladığı bir eşya olduğunu öğrenir. Morgda cesedi inceleyince bu eşyanın kaybolduğunu görür ve cinayetin onu ele geçirmek için işlendiğinden şüphelenir. Şüphe, kadının büyük oğluna yönelir. Komiser yardımcısıyla birlikte onun evine gider. Adam katilin kendisi olduğunu söyler ve ikisine de ateş eder. Yardımcı ölür; komiser ise kırk beş gün sonra kendine gelir.

Küçük Bey ve Gizli Ayin

İyileşen komiser yeniden arkadaşını ziyaret eder. Arkadaşı, onun vurulacağını önceden sezdiğini ve bu tür bilgilerin cinler aracılığıyla edinilebildiğini anlatır; ardından cinayetin aydınlanmasına yardım etmek için hastaneden çıkar. Komiser, sokağın eski ailelerinden Küçük Bey’in evini araştırır. Küçük Bey, dadısının gizemli ölümünü ve bu ölümde bir büyünün, bir ifrit kılının rolü olduğunu anlatır; komiser bu ölüm ile yaşlı kadının ölümü arasında bir bağ kurar. Aynı gün Küçük Bey de evinde ölü bulunur. Komiser ve doktor, Küçük Bey’in odasında şeytana tapma ayinlerinin yapıldığı gizli bir yer bulur. Ayinde büyük oğul ve bir kadın yakalanır ve tutuklanır.

Sokakta Nasıl Biter?

Yıllar sonra komiseri tanıyan bir genç, onun yaşadığı bu olayları dinlemek ister. Komiser her şeyi anlatmaz. Genç, komiserin çocukluk arkadaşının öldüğünü, cinayeti işleyen ağabeyin de hapishanede öldürüldüğünü öğrenir. Roman, “Onlar” ile verilen savaşın aslında bitmediği, hikâyenin bir sonunun olmadığı duygusuyla kapanır.

Sokakta Karakterleri

KarakterKimdir?
KomiserRomanın başkişisi. Cinayetin işlendiği sokakta büyümüş, otuz yıl sonra bir soruşturma için geri dönen polis komiseri.
Çocukluk arkadaşı (zanlı)Öldürülen kadının küçük oğlu. Annesini “Onlar”ın öldürdüğünü söyler; akıl hastanesine yatırılır ve kötülüğe karşı kendi savaşını verir.
Büyük oğul (ağabey)Öldürülen kadının büyük oğlu; cinayeti işleyen ve şeytan ayinine katılan kişi.
Küçük BeySokağın eski ailelerinden birinin üyesi. Dadısının gizemli ölümünü anlatır, sonra kendisi de ölü bulunur.
DoktorSoruşturmada komisere yardım eden ve zanlı arkadaşı iyileştirmeye çalışan hekim.
GülümKomiserin çocukluk aşkı; veremden ölmüştür.
BakkalÖlen kadının sakladığı eşyayı komisere haber veren mahalle esnafı.
“Onlar”Kötülüğün simgesi olan cin ve şeytanlar.

Sokakta Yer ve Zaman

Olaylar bir şehirde, geleneklerine bağlı eski bir mahallenin sokağında ve bu sokaktaki evlerde, konaklarda, karakolda ve akıl hastanesinde geçer. Romanda şehrin adı açıkça verilmez. Komiserin çocukluğu ile soruşturma arasında yaklaşık otuz yıl vardır; roman bu süre içinde sokağın ve insanların değişimini geriye dönüşlerle anlatır.

Sokakta Ana Fikri ve Temaları

Romanın ana fikri, maddeciliğin ve yanlış anlaşılmış Batılılaşmanın manevi değerleri yok sayarak toplumu yozlaştırdığı, insanları kendi değerlerine ve birbirlerine yabancılaştırdığıdır.

  • Değişim ve yozlaşma: Sokak, eskiden sahip olduğu huzuru ve değerleri kaybetmiştir.
  • İyilik ve kötülük: “Onlar” ile verilen savaş, insanın içindeki ve dışındaki kötülükle mücadelesini simgeler.
  • Geçmişe özlem: Komiserin anıları, kaybolan bir yaşam biçimine duyulan özlemi yansıtır.
  • Yabancılaşma: İnsanlar kendi geleneklerinden ve birbirlerinden uzaklaşmıştır.
  • Polisiye ve fantastik: Yazar, cinayet soruşturmasıyla fantastik ve sembolik ögeleri bir arada kullanır.

Bahaeddin Özkişi Kimdir?

Bahaeddin Özkişi, 19 Haziran 1928’de İstanbul Fatih’te doğdu, 9 Kasım 1975’te İstanbul’da öldü. Sultanahmet Sanat Enstitüsü’nü bitirdi; Haliç Tersanesi’nde usta olarak çalıştı, ardından İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi’nde kaynak öğretmeni ve laboratuvar şefi oldu. Öykülerinde iç monolog, bilinç akışı ve geriye dönüş tekniklerini kullandı; Ahmet Hamdi Tanpınar onu öykü yazmaya teşvik etti. Eserleri arasında Bir Çınar Vardı (öykü, 1959), Köse Kadı (roman, 1974), Göç Zamanı (öykü, 1975), Uçtaki Adam (roman, 1975) ve Sokakta (roman, 1975) vardır.

Sık Sorulan Sorular

Sokakta kimin eseri?

Sokakta, Bahaeddin Özkişi’nin 1975’te yayımlanan romanıdır.

Sokakta romanında “Onlar” kimdir?

“Onlar”, romanda kötülüğün simgesi olan cin ve şeytanlardır. Zanlı arkadaş, annesini onların öldürdüğünü söyler.

Sokakta romanında katil kimdir?

Cinayeti, öldürülen kadının büyük oğlu işlemiştir. Komiserin arkadaşı olan küçük oğul ise suçsuzdur.

Sokakta romanının türü nedir?

Sokakta, polisiye bir kurgu üzerine kurulmuş, fantastik ve psikolojik ögeler taşıyan toplumsal bir romandır.

Sonuç

Sokakta, bir cinayet hikâyesinin arkasında değişen bir toplumun portresini çizen, okurunu hem merakla hem de düşünerek okumaya çağıran bir romandır. Bahaeddin Özkişi’nin olgun üslubu, romanı polisiyenin ötesine taşır. Benzer eserler için Yaban özeti, Çalıkuşu özeti ve Masumiyet Müzesi özeti yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

Görsel: SALT Araştırma arşivi, Wikimedia Commons.

Paylaş:

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir