Bulantı, Jean-Paul Sartre’ın 1938’de yayımlanan ilk romanıdır. Sartre bulantı denince akla gelen bu kitap, varoluşçu felsefenin roman biçimindeki en bilinen örneğidir. Bu yazıda Bulantı özeti, kitabın konusu, Antoine Roquentin ve diğer karakterler, ana fikir ve temalar yer alıyor.
Kısaca: Bouville adlı bir liman kentinde yalnız yaşayan Antoine Roquentin, 18. yüzyılda yaşamış Markiz de Rollebon üzerine bir kitap yazmaktadır. Bir gün nesnelere ve insanlara karşı tuhaf bir tiksinti, bir “bulantı” duymaya başlar ve bunu günlüğüne yazar. Sonunda bulantının nedeninin varoluşun kendisi olduğunu, her şeyin sebepsiz ve “fazla” olduğunu anlar. Rollebon kitabını bırakır, Bouville’den ayrılır ve kendi varlığını haklı çıkaracak bir kitap yazmaya karar verir.
| Künye | |
|---|---|
| Kitabın adı | Bulantı (Fransızca: La Nausée) |
| Yazar | Jean-Paul Sartre |
| Tür | Roman (günlük biçiminde, felsefi roman) |
| İlk yayım | 1938, Gallimard |
| Anlatıcı | Antoine Roquentin (birinci tekil kişi) |
| Yer ve zaman | Bouville (Le Havre’a benzeyen hayalî bir liman kenti), 1932 kışı |
| Akım | Varoluşçuluk |
Bulantı Kitap Konusu
Roman, Antoine Roquentin’in kâğıtları arasında bulunduğu söylenen günlüğünden oluşur. Otuzlu yaşlarındaki Roquentin, yıllarca yolculuk yaptıktan sonra biriktirdiği parayla Bouville’e yerleşmiştir. Kentin kütüphanesinde Markiz de Rollebon’un hayatını araştırır, kafelerde vakit geçirir, kimseyle gerçek bir bağ kurmaz.
Bir gün sahilde eline aldığı bir çakıl taşından tiksinir. Bu duygu giderek büyür: bir bira bardağı, yerdeki ıslak bir kâğıt, bir yüz, hatta kendi eli bile ona yabancı ve iğrenç gelmeye başlar. Roquentin bu duyguya “bulantı” adını verir ve ne olduğunu anlamak için yaşadıklarını günü gününe yazar. Kitabın konusu, bu bulantının kaynağını arayan bir adamın iç yolculuğudur.
Bulantı Özeti
Bulantının Başlangıcı
Roquentin günlüğe, değişen bir şeyler olduğunu fark ettiği için başlar. Çakıl taşı olayından sonra bulantı onu kafede, sokakta, odasında yakalar. Kendi yüzüne aynada baktığında bile tanıdık bir şey göremez. Bu duygudan kurtulduğu nadir anlar, sık gittiği Rendez-vous des Cheminots kafesinde plaktan çalan “Some of These Days” adlı şarkıyı dinlediği anlardır. Kafenin sahibi Françoise ile ara sıra birlikte olur, ama bu ilişkide de bir duygu yoktur.
Rollebon ve Geçmiş
Roquentin yıllardır Markiz de Rollebon üzerine çalışmaktadır ve bu kitap onun hayatına bir anlam veriyor gibidir. Fakat zamanla belgelerin birbirini tutmadığını, Rollebon’u gerçekten tanımasının imkânsız olduğunu fark eder. Kendi geçmişini de tıpkı Rollebon’unki gibi ulaşılamaz bulur: yaşadığı maceralar artık yalnızca anlattığı hikâyelerdir. Sonunda Rollebon’u kendi boşluğunu doldurmak için kullandığını anlar ve kitabı yazmayı bırakır.
Otodidakt ve Bouville Burjuvazisi
Kütüphanede tanıştığı Otodidakt (Ogier P.), kütüphanedeki bütün kitapları alfabetik sırayla okuyan, insan sevgisinden söz eden yalnız bir adamdır. Birlikte yedikleri bir öğle yemeğinde Otodidakt hümanizmi savunur; Roquentin ise bu soyut insan sevgisini boş bulur ve masada bulantıya kapılır. Bir pazar günü kentin ana caddesinde gezinen kibar aileleri, belediye müzesinde de Bouville’in ileri gelenlerinin portrelerini izler. Hayatlarını haklı ve anlamlı sanan bu insanları kendini kandıran “alçaklar” olarak görür.
Kestane Ağacının Kökü
Romanın en ünlü sahnesi kent parkında geçer. Roquentin bir kestane ağacının köküne bakarken bulantının ne olduğunu birden anlar: nesneler, insanlar ve kendisi sadece vardır. Varoluşun bir nedeni, bir zorunluluğu yoktur; her şey sebepsizdir, rastlantısaldır, “fazladır”. İsimler, renkler ve kullanım amaçları bu çıplak varoluşu örten bir yüzeydir. Bulantı, bu yüzeyin altındaki anlamsız varoluşla yüz yüze gelmenin duygusudur.
Anny ile Son Görüşme
Roquentin, yıllar önce ayrıldığı sevgilisi Anny’den bir mektup alır ve onu görmek için Paris’e gider. Bir zamanlar hayatta “mükemmel anlar” yaratmaya çalışan Anny artık değişmiştir; böyle anların mümkün olmadığını kabul etmiş, yaşamaktan başka bir şey beklemeyen biri olmuştur. Roquentin yeniden bir araya gelmeyi umarken Anny’nin Londra’ya gideceğini öğrenir. Bu görüşmeden sonra kendini her zamankinden daha yalnız hisseder.
Bulantı Nasıl Biter?
Bouville’e dönen Roquentin, kütüphanede Otodidakt’ın bir çocuğa dokunduğu için Korsikalı kütüphane görevlisinin yumruğunu yiyip kütüphaneden kovulduğuna tanık olur. Kentten ayrılıp Paris’e yerleşmeye karar verir. Son kez Rendez-vous des Cheminots’ya gider ve “Some of These Days”i dinler. Şarkıyı besteleyen adamın ve söyleyen kadının, yarattıkları bu eser sayesinde varoluşlarını bir ölçüde haklı çıkardıklarını düşünür. Roman, Roquentin’in de bir gün başkalarının okuyacağı bir kitap, belki bir roman yazarak kendi varlığını kabullenebileceği umuduyla biter.
Bulantı Karakterleri
| Karakter | Kimdir? |
|---|---|
| Antoine Roquentin | Romanın anlatıcısı ve baş kahramanı. Otuzlu yaşlarında, yalnız yaşayan, eskiden çok yolculuk yapmış bir adam. Bouville’de Markiz de Rollebon üzerine kitap yazarken bulantıya yakalanır. |
| Anny | Roquentin’in eski sevgilisi. Gençliğinde hayatı “mükemmel anlar” ile doldurmaya çalışmış, sonra bu çabadan vazgeçmiştir. |
| Otodidakt (Ogier P.) | Kütüphanedeki kitapları alfabetik sırayla okuyan, kendi kendini yetiştirmiş bir katip. İnsan sevgisini savunan hümanist bir sosyalisttir. |
| Françoise | Roquentin’in sık gittiği Rendez-vous des Cheminots kafesinin sahibi. |
| Markiz de Rollebon | 18. yüzyılda yaşamış, Roquentin’in hayatını yazmaya çalıştığı maceracı aristokrat. Romandaki kurgusal bir kişidir. |
| Korsikalı | Bouville kütüphanesinin görevlisi; Otodidakt’ı kütüphaneden kovar. |
Bulantı Yer ve Zaman
Olaylar, Sartre’ın 1930’larda öğretmenlik yaptığı Le Havre’a benzeyen hayalî bir liman kenti olan Bouville’de geçer. Kentin adı Fransızcada “çamur kenti” anlamına gelen bir söz oyununu çağrıştırır. Günlük 1932 yılının kış aylarında, ocak ve şubat arasında tutulur. Roquentin’in yalnızca kısa bir süre için Paris’e gittiği bölüm dışında olaylar Bouville’in kafelerinde, kütüphanesinde, sokaklarında ve parkında geçer.
Bulantı Ana Fikri ve Temaları
Bulantı’nın ana fikri, varoluşun önceden verilmiş bir anlamı ya da nedeni olmadığı, insanın bu anlamsızlıkla yüzleşip kendi anlamını kendisinin yaratması gerektiğidir. Sartre’ın daha sonra “varoluş özden önce gelir” sözüyle özetleyeceği düşüncenin ilk tohumları bu romanda görülür.
- Rastlantısallık (olumsallık): Hiçbir şeyin var olmak için bir nedeni yoktur; her şey tesadüfen ve gereksizce vardır.
- Özgürlük ve sorumluluk: Nesneler insana anlam vermediği için anlamı insan kendi seçimleriyle yaratmak zorundadır.
- Kötü niyet ve sahicilik: Bouville burjuvazisi rollerine, alışkanlıklarına ve saygınlıklarına sığınarak özgürlüklerinden kaçar.
- Geçmiş ve zaman: Geçmiş geri getirilemez; Rollebon’un da Roquentin’in maceralarının da yalnızca anlatısı kalır.
- Sanat: Romanın sonunda sanat, varoluşun anlamsızlığına karşı bir kurtuluş olasılığı olarak belirir.
- Hümanizm eleştirisi: Otodidakt’ın soyut insan sevgisi, gerçek insanlardan kopuk olduğu için eleştirilir.
Jean-Paul Sartre Kimdir?
Jean-Paul Sartre (1905-1980), Paris’te doğmuş Fransız filozof, romancı, oyun yazarı ve denemecidir. Varoluşçuluğun en önemli temsilcisi kabul edilir. Bulantı’dan sonra Duvar (1939) öykülerini, felsefi başyapıtı Varlık ve Hiçlik’i (1943), Gizli Oturum (Huis clos, 1944) oyununu, Özgürlük Yolları üçlemesini ve çocukluk anılarını anlattığı Sözcükler’i (1964) yazdı. 1964’te Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü ama ödülü reddetti. Hayat arkadaşı Simone de Beauvoir ile birlikte 20. yüzyıl Fransız düşünce hayatının merkezinde yer aldı.
Sık Sorulan Sorular
Bulantı kimin eseri?
Bulantı (La Nausée), Fransız filozof ve yazar Jean-Paul Sartre’ın eseridir. 1938’de Gallimard tarafından yayımlanmıştır ve Sartre’ın ilk romanıdır.
Bulantı kitabının baş karakteri kimdir?
Baş karakter ve anlatıcı Antoine Roquentin’dir. Bouville’de yalnız yaşayan, Markiz de Rollebon üzerine kitap yazan otuzlu yaşlarında bir adamdır.
Roquentin’in hissettiği bulantı nedir?
Bulantı, Roquentin’in nesnelerin ve insanların sebepsizce, hiçbir zorunluluk olmadan var olduğunu fark etmesiyle duyduğu tiksinti ve sıkıntıdır. Kestane ağacının kökü sahnesinde bu duygunun kaynağının varoluşun kendisi olduğunu anlar.
Bulantı kitabının ilk adı neydi?
Sartre romana önce Albrecht Dürer’in ünlü gravüründen esinlenerek “Melancholia” adını vermişti. Yayıncı Gaston Gallimard’ın önerisiyle kitap “La Nausée” (Bulantı) adıyla yayımlandı.
Bulantı nasıl biter?
Roquentin Rollebon kitabını bırakır, Bouville’den ayrılıp Paris’e gitmeye karar verir. Son kez “Some of These Days” şarkısını dinlerken, bir kitap yazarak kendi varoluşunu kabullenebileceğini düşünür.
Sonuç
Bulantı, felsefeyi soyut kavramlarla değil, bir insanın gündelik deneyimleriyle anlatan bir romandır. Roquentin’in bulantısı, okuru da çevresine ve kendi varoluşuna yeniden bakmaya davet eder. Varoluş, yalnızlık ve insanın anlam arayışı üzerine başka kitaplar için Yabancı özeti, İvan İlyiç’in Ölümü özeti, Körlük özeti ve Kumarbaz özeti yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Görsel (Sartre fotoğrafı): Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 NL.
