Nutuk özet yazımızda Mustafa Kemal Atatürk’ün 15-20 Ekim 1927’de Cumhuriyet Halk Fırkası İkinci Büyük Kurultayı’nda okuduğu büyük söylevi ele alıyoruz. Nutuk, 1919’da Samsun’a çıkıştan 1927’ye kadar Kurtuluş Savaşı’nı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kuruluşunu, Cumhuriyet’in ilanını ve ilk yıllarını Atatürk’ün kendi ağzından ve belgelere dayanarak anlatır.
Kısaca: Mondros Mütarekesi’nden sonra ülke işgal edilmiş, İstanbul hükümeti çaresiz kalmıştır. Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkar; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle milleti örgütler. 23 Nisan 1920’de Ankara’da TBMM açılır. İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz zaferleriyle düşman yurttan çıkarılır, saltanat kaldırılır, Lozan Antlaşması imzalanır ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilir. Nutuk, bu süreci ve sonrasındaki siyasi mücadeleleri anlatır; Gençliğe Hitabe ile sona erer.
| Künye | |
|---|---|
| Eser | Nutuk (Söylev) |
| Yazar | Mustafa Kemal Atatürk |
| Tür | Söylev (nutuk), tarihî belge |
| Okunduğu tarih | 15-20 Ekim 1927, altı gün, toplam 36 saat 33 dakika |
| Okunduğu yer | Ankara, TBMM Genel Kurul Salonu (CHF İkinci Büyük Kurultayı) |
| Kapsadığı dönem | 1919-1927 |
| İlk basım | 1927, Arap harfleriyle iki cilt (ikinci cilt: Vesikalar) |
| Latin harfli ilk basım | 1934, üç cilt |
| Son bölüm | Gençliğe Hitabe |
Nutuk Konusu
Nutuk’un konusu, Türk milletinin işgal ve yok olma tehlikesine karşı verdiği bağımsızlık mücadelesi ve bu mücadelenin sonunda kurulan Türkiye Cumhuriyeti’dir. Atatürk, olayları yalnızca anlatmakla kalmaz; telgrafları, yazışmaları, kararları ve belgeleri de sunarak verdiği kararların nedenlerini açıklar. Söylev aynı zamanda millî mücadele sırasında ve sonrasında kendisine karşı çıkan kişi ve gruplara verilmiş bir cevaptır.
Çocuklar İçin Kısa Nutuk Özeti
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra düşman devletler Anadolu’nun birçok yerini işgal etti. Osmanlı hükümeti bu duruma karşı bir şey yapamıyordu. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a giderek milleti bir araya topladı. Kongreler yapıldı ve “ya istiklal ya ölüm” denildi. Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Türk ordusu Sakarya’da ve Büyük Taarruz’da düşmanı yendi, yurt kurtuldu. Sonra Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı oldu. Atatürk, bütün bunları 1927’de altı gün süren bir konuşmayla anlattı. Konuşmasının sonunda da Cumhuriyet’i korumayı Türk gençliğine emanet etti.
Nutuk Kitabının Özeti
Samsun’a Çıkış ve Ülkenin Genel Durumu
Nutuk ünlü cümleyle başlar: “1919 senesi Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım.” Atatürk ardından Mondros Mütarekesi’nden sonraki tabloyu çizer: Osmanlı orduları dağıtılmış, ülkenin birçok bölgesi işgal edilmiş, padişah ve hükümet yalnızca kendi makamlarını korumanın peşindedir. Bu dönemde kurulan cemiyetleri milletin yararına çalışanlar ve zararlı olanlar diye ayırır. İngiliz himayesi ya da Amerikan mandası gibi önerilen kurtuluş yollarını tek tek ele alıp reddeder ve tek çarenin millî egemenliğe dayanan, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti kurmak olduğunu söyler.
Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri
Mustafa Kemal, Havza’dan sonra Amasya’da 22 Haziran 1919’da yayımlanan genelgeyle vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağını ilan eder. Askerlikten istifa ederek mücadeleye sivil olarak devam eder. Erzurum ve Sivas kongrelerinde millî cemiyetler birleştirilir, manda fikri reddedilir ve Heyet-i Temsiliye kurulur. Atatürk, kongrelerdeki tartışmaları ve İstanbul hükümetiyle yaşanan çatışmaları belgeleriyle anlatır.
Ankara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi
Heyet-i Temsiliye 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelir. Son Osmanlı Mebusan Meclisi Misak-ı Millî’yi kabul eder, ancak İstanbul 16 Mart 1920’de resmen işgal edilir ve meclis dağıtılır. Bunun üzerine 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açılır. Atatürk, İstanbul hükümetinin millî mücadeleye karşı çıkardığı isyanları, Sevr Antlaşması’nı, Doğu Cephesi’ndeki başarıları ve Çerkez Ethem olayını ayrıntılı biçimde anlatır.
İnönü, Sakarya ve Büyük Taarruz
Düzenli ordunun kurulmasıyla birinci ve ikinci İnönü muharebeleri kazanılır. Kütahya-Eskişehir savaşlarından sonra ordu Sakarya’nın doğusuna çekilir; meclis Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisi verir. 1921 yazında yapılan Sakarya Meydan Muharebesi kazanılır. 26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nden sonra Atatürk ordulara “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrini verir. 9 Eylül 1922’de İzmir kurtarılır ve Mudanya Mütarekesi imzalanır.
Saltanatın Kaldırılması, Lozan ve Cumhuriyet
1 Kasım 1922’de saltanat kaldırılır. Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923’te imzalanır ve yeni Türk devleti uluslararası alanda tanınır. 13 Ekim 1923’te Ankara başkent olur, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilir ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçilir. 3 Mart 1924’te halifelik kaldırılır. Atatürk, bu kararların nasıl hazırlandığını ve meclisteki tartışmaları kendi bakış açısıyla aktarır.
Muhalefet ve İsyanlar (1924-1927)
Nutuk’un son bölümleri, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluşu, 1925’teki Şeyh Said İsyanı, Takrir-i Sükûn Kanunu ve 1926’daki İzmir suikast girişimini anlatır. Atatürk bu bölümde, millî mücadelede birlikte çalıştığı bazı eski arkadaşlarını sert biçimde eleştirir ve onların Cumhuriyet’e karşı tutumlarını belgelerle ortaya koymaya çalışır. Bu yüzden Nutuk, yazıldığı dönemde ve sonrasında eleştirilere ve cevaplara da konu olmuştur.
Nutuk Nasıl Biter? Gençliğe Hitabe
Atatürk, kurultayın son günü olan 20 Ekim 1927’de konuşmasını Türk gençliğine seslenerek bitirir: “Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.” Gençliğe Hitabe, gelecekte karşılaşılabilecek en kötü durumlarda bile bağımsızlığı ve Cumhuriyet’i korumanın Türk gençliğinin görevi olduğunu söyler ve “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!” sözüyle sona erer.
Nutuk’ta Adı Geçen Önemli Kişiler
| Kişi | Nutuk’taki yeri |
|---|---|
| Mustafa Kemal Atatürk | Söylevi okuyan ve olayları anlatan kişi; millî mücadelenin önderi ve Cumhuriyet’in kurucusu. |
| İsmet İnönü | Batı Cephesi Komutanı, Lozan’da Türk heyetinin başkanı, Cumhuriyet’in ilk başbakanı. |
| Fevzi Çakmak | Kurtuluş Savaşı’nda Genelkurmay Başkanı. |
| Kâzım Karabekir | Doğu Cephesi Komutanı; sonradan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın başında yer alır. |
| Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele | Millî mücadelenin başında Atatürk’ün yanında olan, sonradan muhalefete geçen silah arkadaşları. |
| Çerkez Ethem | Kuva-yi Milliye birliklerinin komutanı; düzenli orduya katılmayı reddedip ayaklanır. |
| Vahdettin | Son Osmanlı padişahı; saltanatın kaldırılmasından sonra ülkeyi terk eder. |
Nutuk Yer ve Zaman
Nutuk 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Ankara’da, TBMM Genel Kurul Salonu’nda toplanan Cumhuriyet Halk Fırkası İkinci Büyük Kurultayı’nda okunmuştur. Anlattığı olaylar 1919’dan 1927’ye kadar uzanır ve Samsun, Havza, Amasya, Erzurum, Sivas, Ankara, İstanbul, Anadolu’daki cepheler ve Lozan gibi pek çok yerde geçer. Bu dönem genellikle üç aşamada ele alınır: Kuva-yi Milliye dönemi, Büyük Millet Meclisi dönemi ve Cumhuriyet dönemi.
Nutuk’un Ana Fikri ve Özellikleri
Nutuk’un ana fikri, Türk milletinin bağımsızlığını yine kendi azim ve kararıyla kazandığı ve bu bağımsızlığın ancak millî egemenliğe dayanan Cumhuriyet ile korunabileceğidir.
- Tarihî belge: Nutuk, millî mücadele dönemine ait telgrafları, yazışmaları ve kararları içeren birinci elden bir kaynaktır; ilk baskısının ikinci cildi tamamen belgelerden (Vesikalar) oluşur.
- Söylev türü: Topluluk karşısında okunmak üzere hazırlanmış, ikna etmeye yönelik bir metindir.
- Hesap verme: Atatürk, verdiği kararların nedenlerini açıklar ve kendisine yöneltilen eleştirilere cevap verir.
- Dil: Döneminin Osmanlı Türkçesiyle yazılmıştır; bu yüzden günümüzde sadeleştirilmiş baskıları da okunur.
- Gençliğe Hitabe: Cumhuriyet’i ve bağımsızlığı koruma görevini gelecek kuşaklara emanet eden bir sonla biter.
- Çeviriler: Nutuk kısa sürede İtalyanca, Almanca, Fransızca, İngilizce ve Rusçaya çevrilmiştir.
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk, 1881’de Selanik’te doğdu ve 10 Kasım 1938’de İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda öldü. Harp Akademisi’ni kurmay yüzbaşı olarak bitirdi; Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya savaşlarında, özellikle Çanakkale’de üstün başarılar gösterdi. Kurtuluş Savaşı’nı yönetti, Türkiye Cumhuriyeti’ni kurdu ve ilk cumhurbaşkanı oldu. Nutuk dışında Atatürk’ün söylev ve demeçleri, Medeni Bilgiler ve Geometri gibi eserleri de vardır.
Sık Sorulan Sorular
Nutuk ne zaman ve nerede okundu?
Nutuk, 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Ankara’da TBMM Genel Kurul Salonu’nda, Cumhuriyet Halk Fırkası İkinci Büyük Kurultayı’nda okundu.
Nutuk kaç gün ve kaç saat sürdü?
Nutuk altı gün sürdü ve toplam 36 saat 33 dakikada okundu. Her gün iki oturum yapıldı.
Nutuk hangi dönemi anlatır?
Nutuk, Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışından 1927’ye kadar olan dönemi anlatır.
Nutuk kaç sayfa?
Sayfa sayısı baskıya göre değişir. İlk baskı 1927’de iki cilt hâlinde çıktı, 1934’teki Latin harfli ilk baskı ise üç cilttir. Günümüzde tam metin baskılarının yanında sadeleştirilmiş ve kısaltılmış baskılar da vardır; ödev için hangi baskıyı okuyorsanız onun sayfa sayısını esas alın.
Gençliğe Hitabe Nutuk’un neresindedir?
Gençliğe Hitabe, Nutuk’un son bölümüdür. Atatürk konuşmasını 20 Ekim 1927’de bu hitabeyle bitirmiştir.
Sonuç
Nutuk, Türkiye Cumhuriyeti’nin nasıl kurulduğunu kurucusunun ağzından öğrenmek isteyen herkesin okuması gereken temel bir eserdir. Belgelerle desteklenen anlatımı, onu hem bir söylev hem de birinci elden bir tarih kaynağı yapar. Aynı dönemi farklı tanıkların gözünden okumak için Çankaya özeti, Şu Çılgın Türkler özeti, Ateşten Gömlek özeti ve Zeytindağı özeti yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
