Yaşamak, Çinli yazar Yu Hua’nın 1993’te yayımlanan ve Çin’in 1940’lardan sonraki çalkantılı yıllarını tek bir ailenin hayatı üzerinden anlatan romanıdır. Bu yazıda Yaşamak özeti, konusu, Yaşamak kitabı karakterleri, ana fikri ve sonunu bölüm bölüm ele alıyoruz.
Kısaca: Zengin bir toprak ağasının kumarbaz oğlu Fugui, bütün servetini kumarda kaybeder ve yoksul bir köylüye dönüşür. İç savaş, toprak reformu, Büyük İleri Atılım, kıtlık ve Kültür Devrimi boyunca ailesinin bütün bireylerini birer birer kaybeder. Yaşlılığında yanında yalnızca kendi adını verdiği yaşlı bir öküz kalır; yine de hayata küsmez ve yaşamaya devam eder.
| Künye | |
|---|---|
| Kitabın adı | Yaşamak (Çince: 活着, Huózhe) |
| Yazar | Yu Hua |
| Tür | Roman |
| İlk yayım | 1993, Şanghay’daki Harvest (Shouhuo) dergisi |
| Bölüm sayısı | 11 bölüm ve yazarın önsözü |
| Anlatım | Çerçeve anlatı: dinleyen anlatıcı “ben” ve hikâyesini anlatan Fugui |
| Uyarlama | Zhang Yimou’nun Yaşamak (1994) filmi |
Yaşamak Konusu
Kırsalda halk şarkıları derleyen genç bir anlatıcı, tarlada öküzüyle konuşan yaşlı bir köylüyle karşılaşır. Bu yaşlı adam Xu Fugui’dir ve anlatıcıya hayatını baştan sona anlatır. Roman, Fugui’nin ağzından onun gençlikteki şımarıklığını, servetini kaybedişini, savaşı, açlığı ve sevdiklerinin ölümlerini aktarır. Fugui’nin kişisel hikâyesi aynı zamanda Çin’in iç savaş, devrim ve Kültür Devrimi yıllarında yaşadığı büyük değişimlerin de hikâyesidir.
Yaşamak Kitabı Karakterleri
| Karakter | Kimdir? |
|---|---|
| Xu Fugui | Romanın baş kahramanı. Gençliğinde kumar ve eğlenceye düşkün, şımarık bir toprak ağası oğludur. Servetini kaybedince çalışkan ve şefkatli bir köylüye dönüşür; ailesinin bütün bireylerini kaybetse de yaşamaya devam eder. |
| Jiazhen | Fugui’nin karısı, kasabalı bir pirinç tüccarının kızı. Kocasının kötü davranışlarına rağmen ona sadık kalır; sabırlı ve güçlü bir kadındır. “Yumuşak kemik” hastalığına yakalanır ve bu hastalıktan ölür. |
| Xu Fengxia | Fugui ile Jiazhen’in kızı. Geçirdiği yüksek ateş sonucu sağır ve dilsiz kalır. Erxi ile evlenir, oğlu Kugen’i doğururken kan kaybından ölür. |
| Xu Youqing | Fugui ile Jiazhen’in oğlu. Çalışkan, hızlı koşan, babasına bağlı bir çocuktur. İlçe yöneticisinin doğum yapan karısına kan verirken, kendisinden aşırı kan alındığı için ölür. |
| Wan Erxi | Fengxia’nın kocası. Başı yana eğik, sessiz, dürüst bir inşaat işçisidir. Fengxia’yı çok sever. Bir iş kazasında üzerine düşen beton bloklar yüzünden ölür. |
| Kugen | Fengxia ile Erxi’nin oğlu, Fugui’nin torunu. Anne ve babası ölünce dedesiyle yaşar. Dedesinin pişirdiği fasulyeleri yerken boğularak ölür. |
| Long Er | Kumarda Fugui’nin bütün servetini kazanan adam. Toprak reformu sırasında toprak ağası olduğu için idam edilir. |
| Chunsheng | Fugui’nin askerlik arkadaşı. Savaştan sonra Kurtuluş Ordusu’na katılır ve yıllar sonra ilçe yöneticisi olur. Youqing onun karısına kan verirken ölür. Kültür Devrimi’nde ağır baskı görür ve intihar eder. |
| Yaşlı Quan | Fugui ile birlikte savaşan, defalarca ordudan kaçmış yaşlı asker. Savaşta yolunu şaşırmış bir kurşunla ölür. |
| Anlatıcı “ben” | Köylerde halk şarkıları derleyen genç adam. Fugui’nin hikâyesini dinler ve okura aktarır. |
| Öküz “Fugui” | Fugui’nin kesilmek üzereyken kasaptan satın aldığı yaşlı öküz. Ona kendi adını verir; öküz, Fugui’nin kendisinin bir yansımasıdır. |
Yaşamak Özeti
Roman 11 bölüm ve yazarın önsözünden oluşur. Olaylar, yaşlı Fugui’nin anlatıcıya anlattıklarıyla ilerler; ara ara anlatıcının bugünkü gözlemlerine dönülür.
Kumarbaz Toprak Ağası Oğlu (1-2. Bölümler)
Halk şarkıları derlemek için köyleri dolaşan anlatıcı, tarlayı sürerken öküzüne farklı isimlerle seslenen yaşlı Fugui ile tanışır ve ondan hayat hikâyesini dinler. Fugui varlıklı Xu ailesinin tek oğludur. Gençliğini kumarhanelerde ve genelevlerde geçirir, hamile karısı Jiazhen’e kötü davranır; Jiazhen onu eve çağırmaya geldiğinde onu kaba bir şekilde kovar. Sonunda kumarda ailenin bütün topraklarını ve evini Long Er’e kaybeder. Borç ödenir, aile yoksullaşır ve kısa süre sonra Fugui’nin babası ölür. Jiazhen’in babası kızını yanına alır; küçük Fengxia ise Fugui’de kalır.
Köylülük ve Askerlik (3-4. Bölümler)
Fugui, artık toprakların sahibi olan Long Er’den beş mu arazi kiralar ve hayatında ilk kez çalışmaya başlar. Birkaç ay sonra Jiazhen, yeni doğan oğulları Youqing ile birlikte geri döner. Bir gün hasta annesine ilaç almak için kasabaya giden Fugui, Milliyetçi Ordu tarafından zorla askere alınır. İç savaşın açlık, soğuk ve ölümle dolu cephesinde Chunsheng ve Yaşlı Quan ile birlikte yaşar; Yaşlı Quan bir kurşunla ölür. Kurtuluş Ordusu’na esir düşen Fugui eve gönderilir. Döndüğünde annesinin öldüğünü, Fengxia’nın ise geçirdiği ateşli hastalık yüzünden sağır ve dilsiz kaldığını öğrenir. Toprak reformunda kiraladığı arazi kendisine verilir; Long Er ise toprak ağası olarak kurşuna dizilir. Fugui, kumarda kaybettiği servet sayesinde canını kurtardığını düşünür.
Komünler, Büyük İleri Atılım ve Kıtlık (5-7. Bölümler)
Youqing’i okula gönderebilmek için Fugui ve Jiazhen, Fengxia’yı başka bir aileye vermeye karar verir. Fengxia bir süre sonra kaçıp eve gelir; Fugui kızını ne kadar çok sevdiğini anlar ve onu bir daha göndermez. 1958’de halk komünleri kurulur, ailelerin toprakları ve hayvanları ortak mülk olur; Büyük İleri Atılım sırasında evlerdeki demir eşyalar çelik üretmek için toplanır. Jiazhen bu sırada “yumuşak kemik” hastalığına yakalanır ve giderek güçten düşer. Ortak yemekhane kapanınca köyde büyük bir kıtlık başlar; aile ağaç kabukları ve otlarla günlerini geçirerek hayatta kalmaya çalışır.
Youqing’in Ölümü (8. Bölüm)
Kıtlık geçer, işler biraz düzelir. Ancak bir gün ilçe yöneticisinin karısı doğum yaparken çok kan kaybeder ve okul çocuklarından kan bağışı istenir. Youqing’in kanı uyar; fakat ondan o kadar çok kan alınır ki çocuk hayatını kaybeder. Fugui, ilçe yöneticisinin eski arkadaşı Chunsheng olduğunu öğrenir; öfkesine rağmen ondan intikam almaz. Jiazhen ise Chunsheng’i affetmez ve getirdiği parayı reddeder.
Fengxia’nın Evliliği ve Kültür Devrimi (9-10. Bölümler)
Fengxia, kasabada çalışan, başı yana eğik ama dürüst ve şefkatli bir işçi olan Erxi ile evlenir. Bu evlilik aileye uzun zamandır görmediği bir mutluluk getirir. Kültür Devrimi başlayınca Kızıl Muhafızlar köyün takım liderini ve “kapitalist yolcu” ilan edilen Chunsheng’i ağır baskı altına alır. Chunsheng bir gece Fugui’yi ziyaret eder; Jiazhen ona yaşamasını, çünkü kendilerine bir can borçlu olduğunu söyler. Ama Chunsheng gördüğü işkencelere dayanamayıp intihar eder.
Yaşamak Nasıl Biter? (11. Bölüm)
Fengxia, oğlu Kugen’i doğurduktan sonra kan kaybından ölür. Kısa bir süre sonra Jiazhen de hastalığından ölür. Erxi, oğlunu tek başına büyütürken bir inşaatta üzerine düşen beton bloklar yüzünden hayatını kaybeder. Fugui torunu Kugen’i köye götürür ve onunla birlikte tarlada çalışır. Ama bir gün Kugen, dedesinin pişirdiği fasulyeleri yerken boğularak ölür. Bütün ailesini kaybeden yaşlı Fugui, kesilmek üzere olan yaşlı bir öküzü kasaptan satın alır ve ona kendi adını verir. Roman, Fugui’nin öküzüyle birlikte tarlayı sürerken anlatıcıdan ayrılması ve akşam olurken köyün üzerine çöken huzurla sona erer.
Yaşamak Yer ve Zaman
Roman, Çin’de bir köy ve ona yakın bir kasabada geçer. Fugui’nin hikâyesi 1940’lardaki iç savaş yıllarından başlar; toprak reformu, 1958’de kurulan halk komünleri, Büyük İleri Atılım, ardından gelen kıtlık ve Kültür Devrimi yıllarını kapsar. Anlatıcının Fugui ile tanıştığı “bugün” ise bu olaylardan yıllar sonrasıdır; yaşlı Fugui geçmişini geriye dönüşlerle anlatır.
Yaşamak Ana Fikri ve Temaları
Romanın ana fikri, insanın her şeyini kaybetse bile yaşamaya devam edebileceği ve yaşamanın kendisinin bir değer olduğudur. Yu Hua önsözünde, insanın başka bir şey için değil, yaşamanın kendisi için yaşadığını söyler.
- Dayanıklılık: Fugui, art arda gelen ölümlere rağmen hayata küsmez; acıyı taşıyarak yaşamayı sürdürür.
- Tarih ve birey: Savaş, devrim ve siyasi kampanyalar sıradan bir köylü ailesinin hayatını yukarıdan belirler; aile bu büyük olaylar karşısında savunmasızdır.
- Talih ve ironi: Kumarda servetini kaybetmek Fugui’nin canını kurtarır; Long Er ise kazandığı topraklar yüzünden idam edilir.
- Aile sevgisi: Jiazhen’in sadakati, Fengxia ile Erxi’nin sevgisi ve Fugui’nin torununa bağlılığı romanın en sıcak sayfalarını oluşturur.
- Ölüm ve yas: Romandaki ölümler sade bir dille anlatılır; bu sadelik acıyı daha da etkili kılar.
Yu Hua Kimdir?
Yu Hua, 1960’ta Çin’in Zhejiang eyaletinde, Hangzhou’da doğdu ve Haiyan’da büyüdü. Edebiyata başlamadan önce birkaç yıl diş hekimliği yaptı. 1980’lerde deneysel öyküleriyle tanındı; 1990’larda yazdığı Yaşamak ve kanını satarak ailesini geçindiren bir adamı anlatan Chronicle of a Blood Merchant (1995) ile çağdaş Çin edebiyatının en çok okunan yazarlarından biri oldu. Brothers (Kardeşler) ve The Seventh Day (Yedinci Gün) de önemli romanları arasındadır. Yaşamak, 1998’de İtalya’nın Grinzane Cavour Ödülü’nü almıştır.
Yaşamak Filmi
Roman, 1994’te Zhang Yimou tarafından sinemaya uyarlandı. Gong Li ve Ge You’nun başrollerini paylaştığı film, 1994 Cannes Film Festivali’nde Jüri Büyük Ödülü’nü, Ge You ise En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. Film, olay örgüsünde romandan bazı noktalarda ayrılır; bu yüzden ödev hazırlarken kitabı esas almak gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Yaşamak kimin eseri?
Yaşamak, Çinli yazar Yu Hua’nın eseridir. Roman ilk kez 1993’te yayımlanmıştır.
Yaşamak kitabının baş karakteri kimdir?
Baş karakter Xu Fugui’dir. Varlıklı bir ailenin kumarbaz oğluyken her şeyini kaybeder, yoksul bir köylü olur ve ailesinin bütün bireylerini kaybetmesine rağmen yaşamaya devam eder.
Yaşamak kitabında kimler ölür?
Fugui’nin babası ve annesi, oğlu Youqing, kızı Fengxia, karısı Jiazhen, damadı Erxi ve torunu Kugen ölür. Savaş arkadaşı Yaşlı Quan savaşta, Long Er idamla, Chunsheng ise intihar ederek hayatını kaybeder.
Yaşamak kitabının sonunda ne olur?
Bütün ailesini kaybeden Fugui, kesilmek üzere olan yaşlı bir öküzü satın alır, ona kendi adını verir ve onunla birlikte yaşamaya devam eder.
Yaşamak kitabının ana fikri nedir?
İnsan en büyük acılar karşısında bile yaşamaya devam edebilir; yaşamak, başka bir amaca bağlı olmadan kendi başına değerlidir.
Sonuç
Yaşamak, sade diline rağmen okuru derinden sarsan, bir insanın ve bir ülkenin kırk yılını küçük bir aile üzerinden anlatan bir romandır. Fugui’nin kaybettiklerine rağmen hayata tutunması, kitabı unutulmaz kılar. Savaşın ve baskının sıradan insanlara etkisini anlatan diğer kitaplar için Bin Muhteşem Güneş özeti, Taşıdıkları Şeyler özeti ve Hayvan Çiftliği özeti yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Görsel: 中国新闻社 (China News Service), CC BY 4.0, Wikimedia Commons.
