Körlük kitabı özeti için hazırladığımız bu yazıda, 1998 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Portekizli yazar José Saramago’nun 1995’te yayımlanan ünlü romanını inceliyoruz. Bir şehirde insanların birer birer, nedeni bilinmeyen “beyaz bir körlüğe” yakalandığı roman, uygarlığın ne kadar çabuk çöküp insanın ne kadar hızlı vahşileşebileceğini anlatır.
Körlük Kitap Konusu
Adı verilmeyen bir şehirde bir adam trafik ışıklarında beklerken birden kör olur. Gözlerinin önünde karanlık değil, süt gibi bir beyazlık vardır. Bu tuhaf körlük hızla yayılır. Hükümet ilk körleri boş bir akıl hastanesine kapatıp asker gözetiminde karantinaya alır. Kocasıyla birlikte gitmek için kör numarası yapan göz doktorunun karısı, aralarında görebilen tek kişidir. Karantinadaki insanlar açlık, pislik ve şiddet içinde insanlığını kaybetmeye başlar. Sonunda bütün şehir kör olur. Doktorun karısı küçük bir grubu bu kaosun içinden geçirir. Roman, körlüğün geldiği gibi aniden kaybolmasıyla biter.
| Künye | |
|---|---|
| Eser | Körlük (Portekizce: Ensaio sobre a Cegueira) |
| Yazar | José Saramago |
| Tür | Roman (alegorik roman) |
| İlk yayım | 1995 |
| Özellik | Karakterlerin adı yoktur; uzun cümleler ve tırnaksız diyaloglar |
| Devam kitabı | Görmek (2004) |
| Uyarlama | Körlük filmi (2008, Fernando Meirelles) |
Körlük Kitabı Özeti
İlk Kör
Bir kavşakta trafik ışığı yeşile döndüğü hâlde arabası kımıldamayan bir adam, kör olduğunu bağırır. Ona evine kadar yardım eden bir adam, sonra arabasını çalıp kaçar. İlk kör olan adam karısıyla birlikte bir göz doktoruna gider. Doktor, adamın gözlerinde hiçbir sorun bulamaz. Ertesi gün arabayı çalan hırsız, doktorun bekleme odasındaki hastalar ve sonunda doktorun kendisi de kör olur. Bu hastalar arasında koyu renk gözlüklü genç bir kız, gözünde siyah bant olan yaşlı bir adam ve annesini arayan şaşı bir çocuk da vardır. Doktor, körlüğün bulaşıcı olduğunu anlayıp Sağlık Bakanlığı’na haber verir.
Akıl Hastanesindeki Karantina
Hükümet, körleri ve körlerle temas edenleri boş bir akıl hastanesine kapatır; binanın çevresini askerler bekler. Doktor götürülürken karısı onu yalnız bırakmamak için kör olduğunu söyler. Kadın aslında görebilmektedir, ama bunu kimseye söylemez ve gizlice herkese yardım eder. Hoparlörlerden karantinanın kuralları duyurulur, yemekler kapının önüne bırakılır. Kısa sürede koğuşlar dolar, tuvaletler kullanılamaz hâle gelir, yemek yetmez. Kendilerine de hastalığın bulaşacağından korkan askerler, kapıya yaklaşan körlere ateş eder. Arabayı çalan adam, kızı taciz ettiği için bacağından yaralanır; yarası iltihaplanır ve askerlerden yardım istemeye giderken vurularak öldürülür.
Silahlı Körlerin Zulmü
Yeni gelen körler arasında silahı olan bir grup, bir koğuşu ele geçirip yemeklerin dağıtımına el koyar. Önce diğer körlerden değerli eşyalarını, sonra yemek karşılığında kadınlarını isterler. Doktorun karısı da aralarında olmak üzere kadınlar, aç kalan koğuşları için bu aşağılanmaya katlanmak zorunda kalır ve kadınlardan biri ölür. Doktorun karısı bir sonraki seferde gizlediği bir makasla çetenin liderini öldürür. Ardından bir kadın, çetenin koğuşunu ateşe verir. Yangın binayı sararken körler dışarı kaçar ve askerlerin de gittiğini, artık herkesin kör olduğunu fark eder.
Kör Şehir
Doktorun karısı; kocası, ilk kör olan adam ve karısı, koyu renk gözlüklü kız, siyah bantlı yaşlı adam ve şaşı çocuktan oluşan küçük grubu şehirde yönlendirir. Şehir çöplerle, cesetlerle ve yiyecek arayan kör kalabalıklarla doludur; düzen, yasa ve devlet tamamen ortadan kalkmıştır. Doktorun karısı bir süpermarketin deposunda yiyecek bulur. Gözyaşlarını yalayan bir köpek de onlara katılır. Grup, doktorun evine yerleşir; burada birbirine kenetlenen küçük bir aile gibi yaşamaya başlarlar. Koyu renk gözlüklü kız ile siyah bantlı yaşlı adam arasında da bir sevgi bağı doğar.
Körlük Nasıl Biter?
Bir gün ilk kör olan adam yeniden görmeye başlar. Ardından diğerleri de, sonra bütün şehir birer birer görme yetisine kavuşur. Doktor, belki de hiç kör olmadıklarını, görebilen körler olduklarını söyler. Doktorun karısı pencereden bembeyaz gökyüzüne bakarken bir an sıranın kendisine geldiğini düşünüp korkar; gözlerini aşağı indirdiğinde şehrin hâlâ orada olduğunu görür.
Körlük Karakterleri
| Karakter | Kimdir? |
|---|---|
| Doktorun karısı | Romanın asıl kahramanı. Görme yetisini hiç kaybetmeyen tek kişi; herkese yardım eder ve grubu ayakta tutar. |
| Göz doktoru | İlk kör olanları muayene eden ve körlüğün bulaşıcı olduğunu fark eden doktor. |
| İlk kör olan adam | Trafik ışıklarında kör olan ilk kişi. |
| İlk kör olan adamın karısı | Kocasından sonra kör olup karantinaya düşen kadın. |
| Koyu renk gözlüklü kız | Göz rahatsızlığı olan genç kadın; grubun önemli bir üyesi olur. |
| Siyah göz bantlı yaşlı adam | Gruptaki yaşlı adam; koyu renk gözlüklü kızla aralarında sevgi bağı doğar. |
| Şaşı çocuk | Annesini kaybetmiş küçük çocuk. |
| Arabayı çalan adam | İlk köre yardım edip arabasını çalan hırsız; karantinada öldürülür. |
| Gözyaşı köpeği | Doktorun karısının gözyaşlarını yalayan ve gruba katılan köpek. |
Körlük Yer ve Zaman
Roman, adı verilmeyen bir şehirde ve belirsiz bir zamanda, günümüze benzeyen modern bir dönemde geçer. Olaylar önce şehrin sokaklarında ve doktorun muayenehanesinde, sonra karantina için kullanılan boş akıl hastanesinde, en sonunda da tamamen kör olmuş şehirde ve doktorun evinde yaşanır. Yerin ve kişilerin adsız olması, hikâyenin her yerde ve herkesin başına gelebileceğini düşündürür.
Körlük Ana Fikri ve Temaları
Romanın ana fikri, insanların gerçek anlamda kör olanın gözleri değil, vicdanları ve akılları olduğu; uygarlığın ince bir kabuk olduğu ve zor koşullarda insanın ya vahşileşebileceği ya da dayanışmayla insanlığını koruyabileceğidir.
- Ahlaki körlük: Fiziksel körlük, insanların bencillik ve kayıtsızlıkla birbirine karşı kör olmasının simgesidir.
- Uygarlığın çöküşü: Devlet ve düzen ortadan kalkınca insanlar hızla en ilkel hâllerine döner.
- Güç ve zulüm: Silahlı körlerin yemek ve kadınlar üzerinde kurduğu baskı, iktidarın nasıl kötüye kullanıldığını gösterir.
- Dayanışma ve sevgi: Doktorun karısının çevresinde oluşan küçük grup, insanlığın umut verici yüzüdür.
- Kadın: Romanda en güçlü ve vicdanlı karakterler kadınlardır.
José Saramago Kimdir?
José Saramago (1922-2010), Portekiz’in Azinhaga köyünde yoksul bir köylü ailesinin çocuğu olarak doğdu. Makine teknikeri olarak çalıştı, sonra gazetecilik ve çevirmenlik yaptı. Romanlarıyla geç yaşta tanındı. Körlük, Görmek, İsa’ya Göre İncil, Bütün İsimler ve Kopyalanmış Adam önemli eserleri arasındadır. 1998’de Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ilk Portekizce yazan yazar oldu. Ömrünün son yıllarını İspanya’nın Lanzarote adasında geçirdi ve orada öldü.
Sık Sorulan Sorular
Körlük kimin eseri?
Körlük, Portekizli yazar José Saramago’nun 1995’te yayımlanan romanıdır.
Körlük romanında karakterlerin adı neden yok?
Saramago, karakterlere ad vermeyerek hikâyenin belirli kişilerin değil, herkesin hikâyesi olduğunu vurgular. Karakterler “doktorun karısı”, “koyu renk gözlüklü kız” gibi özellikleriyle anılır.
Körlükte kim kör olmaz?
Göz doktorunun karısı, romanda görme yetisini hiç kaybetmeyen tek kişidir.
Körlük nasıl biter?
Körlük, başladığı gibi aniden sona erer; önce ilk kör olan adam, sonra herkes yeniden görmeye başlar.
Sonuç
Körlük, okurunu rahatsız eden ama aynı zamanda insanın iyiliğe olan inancını tazeleyen güçlü bir romandır. Saramago, beyaz körlük salgını üzerinden toplumun, iktidarın ve insan doğasının karanlık yüzünü cesurca gösterir. Benzer kitaplar için Hayvan Çiftliği özeti, 1984 özeti, Yabancı özeti ve Kızıl Veba özeti yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Görsel (Saramago fotoğrafı): Mario Antonio Pena, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.
