Reşat Nuri Güntekin eserleri, Çalıkuşu’ndan Yaprak Dökümü’ne kadar Türk romanının en çok okunan kitaplarını içerir. Öğretmen, müfettiş, milletvekili ve diplomat olarak da çalışan Reşat Nuri, Anadolu’yu ve İstanbul’daki aile hayatını sade bir Türkçeyle anlatan romanlarıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. Bu yazıda Reşat Nuri Güntekin’in hayatını, edebi kişiliğini ve roman, hikâye, tiyatro eserlerinin tam listesini bulabilirsiniz.
Kısaca: Reşat Nuri Güntekin (1889-1956), Çalıkuşu, Yaprak Dökümü, Acımak, Akşam Güneşi, Yeşil Gece ve Miskinler Tekkesi gibi romanlarıyla tanınan, yirmiye yakın roman, yüzlerce hikâye ve çok sayıda tiyatro eseri yazmış Cumhuriyet dönemi yazarıdır.
| Reşat Nuri Güntekin | |
|---|---|
| Doğum | 25 Kasım 1889, Üsküdar, İstanbul |
| Ölüm | 7 Aralık 1956, Londra |
| Mezarı | Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul |
| Meslekleri | Öğretmen, maarif müfettişi, Çanakkale milletvekili, kültür ataşesi |
| Türler | Roman, hikâye, tiyatro, gezi yazısı |
| En bilinen eseri | Çalıkuşu (1922) |
Reşat Nuri Güntekin Kimdir?
Çocukluğu ve Eğitimi
Reşat Nuri, 25 Kasım 1889’da İstanbul Üsküdar’da doğdu. Babası askerî doktor Nuri Bey, annesi Yaver Paşa’nın kızı Lütfiye Hanım’dır. Babasının görev yerleri nedeniyle çocukluğu farklı şehirlerde geçti; ilkokulu Çanakkale’de okudu, ardından İzmir’de Fransız okulunda öğrenim gördü. 1912’de İstanbul Darülfünunu Edebiyat Şubesi’nden mezun oldu.
Öğretmenlik ve Müfettişlik Yılları
Mezun olduktan sonra Bursa ve İstanbul’daki okullarda Fransızca ve Türkçe öğretmenliği, müdür yardımcılığı ve müdürlük yaptı; Bursa Sultanisi, Vefa, Galatasaray ve Erenköy Kız Lisesi bu okullar arasındadır. 1927’de maarif müfettişi oldu. Bu görev onu Anadolu’nun pek çok şehrine götürdü; gözlemlerini sonradan Anadolu Notları adlı kitabında topladı. Aynı yıl Hadiye Hanım’la evlendi; çiftin Ela adında bir kızı oldu.
Milletvekilliği ve Son Yılları
Reşat Nuri, 1939-1946 yılları arasında Çanakkale milletvekili olarak mecliste bulundu. 1947’de Millî Eğitim Bakanlığı başmüfettişi oldu. 1950’de Paris’e gitti; burada UNESCO nezdindeki Türkiye temsilciliğinde ve kültür ataşesi olarak çalıştı, 1954’te emekli oldu. Akciğer kanseri tedavisi için gittiği Londra’da 7 Aralık 1956’da öldü ve İstanbul’da Karacaahmet Mezarlığı’na gömüldü.
Reşat Nuri Güntekin’in Edebi Kişiliği
- Sade ve akıcı dil: Konuşma diline yakın, süssüz bir Türkçe kullandı; bu sayede romanları geniş bir okur kitlesine ulaştı.
- Gözlemci gerçekçilik: Öğretmenlik ve müfettişlik yıllarında gördüğü Anadolu kasabalarını, memurları ve köylüleri gerçekçi bir gözle anlattı.
- Aile ve toplum: Batılılaşmanın aile hayatına etkisi, kuşak çatışması, ahlak ve yozlaşma romanlarının başlıca konularıdır (Yaprak Dökümü, Akşam Güneşi).
- Bireysel duygular: Aşk, acıma, yalnızlık ve fedakârlık gibi duyguları ön plana çıkardı (Çalıkuşu, Acımak).
- Mizah: Hikâyelerinde ve tiyatro eserlerinde ince bir mizah kullandı; 1923-1924 yıllarında arkadaşlarıyla birlikte Kelebek adlı mizah dergisini çıkardı.
- Tiyatro: Zaman gazetesinde tiyatro eleştirileri yazdı, birçok oyun yazıp uyarladı.
Reşat Nuri Güntekin’in En Önemli Eserleri
- Çalıkuşu (1922): Nişanlısı Kâmran’ın ihanetine uğradığını düşünen Feride’nin Anadolu’da öğretmenlik yaptığı yılları anlatır; yazarın en çok okunan eseridir.
- Yaprak Dökümü (1930): Emekli memur Ali Rıza Bey’in ailesinin Batılılaşmanın yanlış anlaşılmasıyla dağılmasını anlatır.
- Acımak (1928): Öğretmen Zehra’nın, babasının günlüğünü okuyunca onu yeniden tanımasını konu alır.
- Yeşil Gece (1928): İdealist öğretmen Şahin Efendi’nin bir Anadolu kasabasındaki bağnazlıkla mücadelesini anlatır.
- Miskinler Tekkesi (1946): Bir dilencinin hayatı üzerinden yoksulluk ve toplumun kenarındaki insanları anlatır.
Reşat Nuri Güntekin Romanları
| Roman | Yıl |
|---|---|
| Gizli El | 1922 |
| Çalıkuşu | 1922 |
| Damga | 1924 |
| Dudaktan Kalbe | 1925 |
| Akşam Güneşi | 1926 |
| Bir Kadın Düşmanı | 1927 |
| Yeşil Gece | 1928 |
| Acımak | 1928 |
| Yaprak Dökümü | 1930 |
| Kızılcık Dalları | 1932 |
| Gökyüzü | 1935 |
| Eski Hastalık | 1938 |
| Ateş Gecesi | 1942 |
| Değirmen | 1944 |
| Miskinler Tekkesi | 1946 |
| Harabelerin Çiçeği | 1953 |
| Kavak Yelleri | 1961 (ölümünden sonra) |
| Son Sığınak | 1961 (ölümünden sonra) |
| Kan Davası | 1961 (ölümünden sonra) |
Reşat Nuri Güntekin Hikâyeleri
- Roçild Bey (1919)
- Eski Ahbap (1919)
- Sönmüş Yıldızlar (1923)
- Tanrı Misafiri (1927)
- Leyla ile Mecnun (1928)
- Olağan İşler (1930)
- Aşk Mektupları ve Boyunduruk (1932)
Reşat Nuri Güntekin Tiyatro Eserleri
- Hançer (1920)
- Eski Rüya (1922)
- Ümidin Güneşi (1924)
- Gazeteci Düşmanı, Şemsiye Hırsızı, İhtiyar Serseri (1925)
- Taş Parçası (1927)
- Hülleci ve İstiklâl (1933)
- Balıkesir Muhasebecisi (1953)
- Tanrıdağı Ziyafeti (1954)
- Eski Şarkı ve Yaprak Dökümü (1971, ölümünden sonra)
Diğer Eserleri
- Gezi: Anadolu Notları (1. cilt 1936, 2. cilt 1966)
- Çeviri: Émile Zola’nın Vérité romanından Hakikat (1929)
- Ders ve sözlük: Türk Kıraati (1930), Fransızca-Türkçe Resimli Büyük Dil Kılavuzu (1935)
Sık Sorulan Sorular
Reşat Nuri Güntekin’in en önemli eserleri nelerdir?
En önemli eserleri Çalıkuşu, Yaprak Dökümü, Acımak, Akşam Güneşi, Yeşil Gece, Kızılcık Dalları ve Miskinler Tekkesi romanlarıdır.
Reşat Nuri Güntekin hangi dönem yazarıdır?
Edebiyata Millî Edebiyat döneminde başlamış, eserlerinin çoğunu Cumhuriyet döneminde vermiştir. Genellikle Cumhuriyet dönemi romancıları arasında sayılır.
Reşat Nuri Güntekin’in kaç romanı var?
Ölümünden sonra yayımlananlarla birlikte 19 romanı vardır. Bunların yanında yedi hikâye kitabı ve çok sayıda tiyatro eseri bulunur.
Çalıkuşu ne zaman yayımlandı?
Çalıkuşu 1922’de Vakit gazetesinde tefrika edildi ve aynı yıl kitap olarak yayımlandı.
Sonuç
Reşat Nuri Güntekin, Anadolu’yu ve değişen aile hayatını sade bir dille anlatan romanlarıyla Türk edebiyatının en sevilen yazarlarından biridir. Eserlerinin özetleri için Çalıkuşu özeti, Yaprak Dökümü özeti, Acımak özeti ve Akşam Güneşi özeti yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Görsel (mezar fotoğrafı): Sakhalinio, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
